Thí điểm thả muỗi Wolbachia trên diện rộng để diệt muỗi sốt xuất huyết

TPO - Dự kiến cuối năm nay thí điểm thả muỗi mang vi khuẩn Wolbachia tại một số địa phương ở phía Nam để diệt muỗi mang virus sốt xuất huyết.

Ảnh minh họa
Ảnh minh họa
Dự án Hướng tới loại trừ sốt xuất huyết tại Việt Nam đang chờ cơ quan chức năng phê duyệt để thí điểm thả muỗi Wolbachia trên đất liền. Mới đây, lãnh đạo Bộ Y tế và đại diện một số Viện nghiên cứu đã làm việc cùng Giáo sư Scott O’Neil (Đại học Monash, Australia), Giám đốc Chương trình Loại trừ sốt xuất huyết toàn cầu để bàn kế hoạch mở rộng thí điểm dùng muỗi Wolbachia phòng sốt xuất huyết ở một số địa phương khu vực phía Nam trong những năm tới.

Trước đó, nhóm nghiên cứu của Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương cùng các nhà khoa học Australia nhân nuôi thành công dòng muỗi Aedes aegypti mang vi khuẩn Wolbachia. Muỗi được bắt từ đảo Trí Nguyên, Khánh Hòa. Muỗi Wolbachia đã được thả tại các hộ gia đình trên đảo Trí Nguyên hai đợt, tháng 4-9/2013 và tháng 5-11/2014.

Kết quả giám sát dịch tễ các năm gần đây cho thấy trong khi số ca mắc sốt xuất ở TP Nha Trang và tỉnh Khánh Hòa đều ở mức rất cao, thì riêng ở đảo Trí Nguyên từ khi kết thúc thả muỗi Wolbachia năm 2014 đến nay chưa xảy ra bất cứ ổ dịch sốt xuất huyết tập trung nào. Vào tháng 8/2016, kết quả nghiên cứu thí điểm ứng dụng muỗi mang vi khuẩn Wolbachia trên đảo Trí Nguyên đã được Bộ Y tế nghiệm thu về các mặt tính an toàn, khả năng ức chế virus Dengue của muỗi Wolbachia.

Wolbachia là loại vi khuẩn tự nhiên, có trong tế bào của khoảng 60% loài côn trùng sống gần gũi xung quanh con người như ruồi giấm, châu chấu, bướm, chuồn chuồn... Qua nhiều năm nghiên cứu, các nhà khoa học trên thế giới đã thành công trong việc cấy vi khuẩn Wolbachia vào muỗi vằn và chứng minh được rằng trong cơ thể muỗi chúng có khả năng ức chế sự phát triển của virus Dengue (gây bệnh sốt xuất huyết), virus Zika và một số loại virus khác truyền qua muỗi, từ đó làm giảm nguy cơ lây truyền virus gây bệnh sang người.

Một đặc điểm nữa là vi khuẩn Wolbachia được muỗi cái truyền qua trứng sang thế hệ sau, trong khi muỗi đực mang Wolbachia nếu cặp đôi với muỗi cái tự nhiên thì sẽ sinh ra trứng “ung”. Muỗi mang vi khuẩn Wolbachia hoàn toàn không phải là muỗi biến đổi gene vì không có bất cứ sự can thiệp nào vào gene của muỗi. Vi khuẩn này sống cộng sinh trong tế bào muỗi.

Wolbachia là một loại vi khuẩn có khả năng ức chế sự phát triển của virus Dengue gây sốt xuất huyết và Zika, nhưng muỗi vằn trong tự nhiên lại không mang Wolbachia. Muỗi cái tự nhiên giao phối với muỗi đực mang Wolbachia, trứng đẻ ra sẽ không phát triển thành muỗi, trong khi muỗi cái mang Wolbachia giao phối với muỗi đực tự nhiên hay muỗi đực mang Wolbachia đều sinh ra trứng có khả năng phát triển thành muỗi mang Wolbachia. 

Dựa vào đặc tính này, các nhà khoa học Australia đã phát minh phương pháp nhân giống và thả ra môi trường loại muỗi vằn (Aedes aegypti) mang Wolbachia, để muỗi mang vi khuẩn Wolbachia thay thế dần loại muỗi vằn tự nhiên. Năm 2013, muỗi mang Wolbachia đã được thả thí điểm tại đảo Trí Nguyên (Hòn Miễu, phường Vĩnh Nguyên, Nha Trang). Từ đó tới nay trên đảo Trí Nguyên không có dịch sốt xuất huyết, dù năm 2015 và 2016 tại thành phố Nha Trang có dịch sốt xuất huyết lớn.

Việc thả muỗi trong cộng đồng dân cư đã được triển khai ở Australia (2011), Indonesia, Brazil và Colombia (2014). Kết quả đều cho thấy đây là phương pháp an toàn, muỗi mang Wolbachia không gây ra bất cứ vấn đề gì về sức khỏe con người hay môi trường sinh thái. Hiệu quả khống chế sự lan truyền của bệnh sốt xuất huyết trên thực địa hẹp đã thấy rõ trong nhiều năm qua. Australia, Indonesia đã triển khai trên diện rộng ở một số thành phố và gần đây là Brazil đã triển khai thả muỗi Wolbachia ở thủ đô Rio de Janeiro. Ấn Độ, Sri Lanka và một số quốc đảo ở Thái Bình Dương cũng bắt đầu tham gia chương trình.
(Tổng hợp)

Thí điểm thả muỗi Wolbachia trên diện rộng để diệt muỗi sốt xuất huyết - ảnh 1

Vì sao vắc xin phòng sốt xuất huyết chưa được lưu hành ở Việt Nam?

Tới tháng 3/2017, đã có 14 quốc gia đưa vào sử dụng vắc-xin phòng sốt xuất huyết, trong đó có 3 nước ASEAN là: Thái Lan, Singapore, Philippines. Tại Việt Nam, tính đến thời điểm hiện tại đã có hơn 100.00 ca mắc sốt xuất huyết, 26 ca tử vong nhưng vắc xin phòng chống căn bệnh nguy hiểm này vẫn chưa được cấp phép lưu hành.

Thí điểm thả muỗi Wolbachia trên diện rộng để diệt muỗi sốt xuất huyết - ảnh 2

Cấm tuyệt đối người bị sốt xuất huyết xông hơi, cạo gió

Các BS cảnh báo, tuyệt đối không được cạo gió cho bệnh nhân mắc sốt xuất huyết theo phương pháp dân gian vì cạo gió dùng lực và dầu nóng làm tổn thương cơ và giãn mạch sẽ gây nguy hiểm đến tính mạng bệnh nhân.

Thí điểm thả muỗi Wolbachia trên diện rộng để diệt muỗi sốt xuất huyết - ảnh 3

Nguy hiểm: Muỗi truyền sốt xuất huyết cũng truyền bệnh Zika gây dị tật thai nhi

Theo ThS.BS. Nguyễn Đức Khoa, Phó trưởng Phòng Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, bệnh Zika cũng truyền từ muỗi Aedes (loài muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết). Bất cứ một người nào cũng dễ dàng bị nhiễm bệnh khi bị muỗi mang virus đốt, bệnh đặc biệt nguy hiểm với phụ nữ có thai.

Thí điểm thả muỗi Wolbachia trên diện rộng để diệt muỗi sốt xuất huyết - ảnh 4

Cách phân biệt trẻ bị sốt xuất huyết với các dạng sốt khác

Theo GS - TS Phạm Nhật An, nguyên PGĐ BV Nhi Trung ương, sốt xuất huyết Dengue có những đặc điểm phân biệt với các loại sốt khác vì thực chất nguyên nhân sốt hàng đầu ở trẻ em là viêm nhiễm ở đường hô hấp trên mà hầu hết là do virus, triệu chứng cũng có sốt giống triệu chứng cúm.

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Khỏe 360

Mới - Nóng